Begonia collectie bij OpdeHaar opentuin

Op deze pagina over winterharde begonia’s bij OpdeHaar vindt u informatie over:

Voor andere bosplanten of schauw tolerante planten klik hier

Begonia grandis winterhardheid

Begonia grandis ssp Evansiana, een winterharde soort, komt in China en Japan voor maar is bij ons in de tuinwereld nog niet goed genoeg bekend. De winter 2008/9 was geen probleem voor onbeschermde planten bij “OpdeHaar”. Desondanks ik zou wel maatregelen treffen als er ooit een Elfstedentocht op komst was. Tot min 8 of 10 graden lijkt niet een probleem te zijn voor dit begonia soort. Wij hebben de afgelopen 20 jaren geen ene plant vanwege vorstschade verloren. Bij de eerste vorst sterven de bovenaardse delen van de plant af om weer in de loop van april boven de grond te verschijnen – hoe meer zon, hoe eerder vindt dit laatste plaats.

Zelfs een korte blik op de foto is voldoende voor een leek om een begonia vast te stellen en waarschijnlijk juist hierdoor lopen veel mensen in de eerste instantie de plant in de tuin voorbij omdat ze denken dat het een huisplant is dat als een soort tijdelijke noodvulling voor een gat in de beplanting is gebruikt.  Tja, het gaat ook hier om een bladplant waarvan de vaal roze bloemen zijn allesbehalve van spectaculair. Desgewenst is er ook een variant met witte bloemen. 

Maar, kijk even en met een beetje aandacht voor planten positionering dan zie je dat de achterkant van de bladeren zijn spectaculair rood. Als het kan, zorg dat men de beplanting van de zijkant benadert of dat planten op een verhoging tov een pad zijn geplaatst. Dan is de reactie gegarandeerd anders. Verder voelt dit begonia het meest thuis in de schaduw, optimaal met wat vocht erbij. Dit alles gezegd, een plant dat eens goed doorgeworteld is kan ook redelijk goed tegen wat droogte en een dosis zon, mits niet de hele dag.  Zo langzamerhand begint een beeld van een ideale schaduwplant hopelijk te vormen. 

Zaailingen en bulbets

Juist in ‘t voorjaar ontdekt U een bonus wanneer jonge planten beginnen te ontkiemen van de bulblets die tussen de bladderen en de stam tijdens de herfst hebben ontwikkeld. Dit zijn eigenlijk embryoknollen die je kunt bewaren en uitzaaien of gewoon laten liggen. Er is beslist geen spraken van woekeren hier. Desgewenst er zijn voldoende kleintjes om meer exemplaren makkelijk op te kweken. Tot slot, een leuke plant om schaduw op te vrolijken. Het is makkelijk te groeien en te propageren. Daarom is het iets van een raadsel voor mij dat je het niet in tuincentra tegenkomt; wel bij kwekerijen.

Door de jaren zijn er verschillende varianten van Begonia grandis geïntroduceerd maar u moet wat harder gaan zoeken om deze hier in Nederland te vinden. Er is veel hierover in Engelstalige literatuur te vinden en u treft links op de Engelse site aan. In het Nederlands is er niets zo compleet als het archief van Kwekerij De Hessenhof in Ede dat geeft de beste beschrijving van vrijwel alle cultivars dat u zult tegen komen. 

Bij ons groeien er meerdere Begonia grandis varianten, soms wat in de nabijheid van elkaar. Terwijl ik heb het niet nauwlettend in de gaten gehouden, de mogelijkheid van kruisbestuiving is er altijd aanwezig.

Begonia grandis hybriden

Begonia grandis heeft zo veel goede eigenschappen als tuinplant dat het vanzelfsprekend lijkt om hybriden van te proberen, net zoals Terra Nova hebben gedaan om hun Silver series hybriden te creëren. Er waren kennelijk pogingen in de VS een aantal jaren geleden om hybriden met B. grandis te maken. Planten in het algemeen waren zwak met uitzondering van kruisingen met B. Rex soorten. Maar die waren geenszins winterhard.

Plantenjagers en Chinese botanici hebben ook geen Begonia grandis hybriden in het wild gevonden. Daarom zijn er alleen cultivars van Begonia grandis die “alleen” klein verschillen hebben en die niet radicaal anders van elkaar zijn. Meerdere experten hebben gesuggereerd dat er zijn zo veel verschillende Begonia species en zo betrekkelijk weinig vruchtbare hybriden dat het is mogelijk dat een specie gaat zich, over een lange tijd, op een bepaalde omgeving aanpassen eerder dan hybriden gaan vormen om hetzelfde doel (sneller) te bereiken. Dus, kunnen wij beter Begonia grandis in een hybridiseren programma beter vergeten?

In de Flora van China zijn 3 ondersoorten Begonia grandis herkent. “Evansiana” ofwel Begonia grandis ssp. grandis heeft vrij stevige stelen en een flinke abaxiale bladpigmentatie van de breed ovale bladeren. De andere twee varianten (Begonia grandis ssp holostyla en Begonia grandis ssp sinensis) hebben beide langere en zwakkere/dunnere stelen. Begonia grandis ssp holostyla heeft driehoekig-ovale bladeren en lijkt vanuit het perspectief van een tuinman speciaal gemaakt te zijn voor de “Nanjiang Silver” variant. Terwijl bij Begonia grandis ssp sinensis de rode pigmentatie zich over het algemeen concentreert langs bladnerven en soms stengels. De meerderheid van de Chinese B.grandis introducties vallen in deze ondersoort. Het spreekt voor zich dat dit slechts een uiterst oppervlakkige blik op de taxonomie is, maar het wijst wel op de nomenclatuur die in kwekerijcatalogi en plantenetiketten voorkomt.

Blister ofwel Reflective Variegatie

Begonia grandis in a raised bed

Heel veel plantensoorten hebben wit gevarieerde (bonte) bladderen en dat is door een lagere concentratie chlorophyll veroorzaakt. Dat lijkt NIET het geval in Begonia grandis soorten te zijn. Recente werk in Taiwan heeft laten zien dat de blad structuur gaat lucht opsluiten en dat geeft een indruk van wit/zilver variatie.

Terwijl bonte bladeren bieden de tuinier leuke mogelijkheden, de natuur heeft altijd een reden voor iets. In dit geval, lucht in het bovenblad van een plant komt meerdere keren voor als een beschermingsmechanisme tegen verbranding vanwege teveel zon. Het heet “Blister ofwel Reflective Variegatie”. Georgina Reid heeft de redenen voor de variatie keurig samengevat.De ongepigmenteerde bovenlaag van het blad is gescheiden van de gepigmenteerde onderlaag door een luchtzak die licht reflecteert en zilvermetalen patronen maakt. Dit kunnen willekeurige stippen of vlekken zijn of ze kunnen langs bladaders of randen lopen. Reflecterende schakering maakt deel uit van de genetische samenstelling van een plant, dus deze gekke planten kunnen worden gereproduceerd door zaad, stekken”

Belangrijk hier is dat, terwijl de lucht opsluiting eigenschap is genetisch overgedragen in de cultivar, het patroon van de variegatie is NIET vorm-vast. Hierin ligt een mogelijk verklaring voor de verschillen en variatie in de wit/zilver gevarieerde Begonia grandis soorten.

Zilver/wit blad variatie in Begonia grandis 

Begonia “Nanjiang Silver”

Begonia Nanjiang Silver Oud en Nieuw blad
Begonia Nanjiang silver Oud en Nieuw blad

Onder de Begonia grandis varianten zijn er twee met een wit /zilver variegatie op de bovenblad. B. grandis “Nanjiang Silver” was in Sichuan gevonden en vervolgens in de VS geïntroduceerd. (Taxonomen hebben het sindsdien onder ssp holostyla onderverdeeld als B. grandis ssp holostyla “Nanjiang Silver”.) De witte variegatie heeft de vorm van wat uitgesmeerde vlekken op het bovenblad oppervlakte. Vlekken zijn duidelijk geprononceerd in de eerste gevormde bladeren maar ze lijken door het seizoen wat te vervagen. Ik ben nog bezig om meerdere planten te beoordelen en daarom hou ik een slag om de arm wat dit uitspraak betreft! 

Begonia “Sparkle and Shine”

De andere variant begint met meer bescheiden witte stipjes op de bladderen en komt onder twee namen: “Sparkle and Shine” en “Bells and Whistles”. B. “Sparkle and Shine” is op een kwekerij in de VS als een zgn. “sport” ofwel spontane mutatie in een kweekbed van Begonia grandis ontstaan. “Bells and Whistles” is waarschijnlijk een selectie uit “Sparkle and Shine”. Gaat u op zoek naar beelden van deze soorten op Internet dan gaat u ook snel bedenken dat er kennelijk verwarring is over welke naam hoort bij welke bladpatroon variant. Ik heb een aantal  “Sparkle and Shine”en “Nanjiang Silver”in potten om ze beter te kunnen bestuderen en het valt op dat de stippen op “Sparkle and Shine” hebben een neiging om steeds meer uit te spreiden en meer op vlekken dan stippen te gaan lijken!

Ik ben momenteel bezig om de mate en vorm van de variegatie door een seizoen te volgen. Mijn “Nanjiang Silver” planten groeien fors. Maar ik had het indruk dat sommige nieuwe bladderen vrijwel ongepigmenteerd waren tot ik ze in handen nam om beter te kijken. Toen bleek dat, wanneer men het blad van een andere hoek bekeek, variatie volop aanwezig was. De afkaatsen van de zonnen stralen is eigenlijk het plantenbeschermingsmechanisme in werking. Nu weet ik waarom sommige kwekerij foto’s nauwelijks variatie tonen terwijl je aanneemt dat de fotograaf, of de kweker, een perfect exemplaar van een bontbladige plant had geselecteerd. Bovendien, de naam “Sparkle and Shine” kwam toen de kweker keek naar een massa planten die in de wind stonden en merkte op hoe ze leken te schitteren.

Begonia “Silver Splendor”

In noord Amerika, Dan Heims van Terra Nova Nurseries in Oregon heeft een heel andere aanpak om door middel van bewuste kruisingen een plant met een bont blad te creëren. Hij heeft hybriden van verschillende soorten Begonia gekweekt. Zijn “Silver Series” is het resultaat. Begonia “Silver Splendor”, beschreven in PP 21946 , is een plant dat u hier weleens tegen komt. Een hele mooie plant dat altijd de aandacht van tuin bezoekers krijgt. MAAR het komt heel laat uit de grond – begin juli is normaal. Dat komt dankzij Begonia taliensis dat ook heel laat verschijnt en de stuifmeel donor is in de kruising. Toch, met een beetje vernuftig gebruik van vroege voorjaarsbloeiers kunt u een gat in de beplanting voorkomen!

Een andere aanpak om winterbestendigheid te toetsen komt dood gewoon neer tot “alles uitproberen” en dat is ook beschreven hier. In 2006 bij een conferentie in de VS is er een presentatie over het creëren van “koud-bestendig” begonia soorten. Helaas de resultaten voor de tuinman bleven eruit.

Rood pigment in Begonia grandis

Een kenmerk van alle Begonia grandis / sinensis soorten is een donker rood-paars kleur dat kan het hele onderblad bedekken. Dit fenomeen treedt op in bladderen en stamdelen van andere cultivars. Het pigment hier is een anthocyaan en het maakt deel uit van een stabiele patroon dat wordt binnen de selectie genetisch overgedragen. Met andere woorden, selectie “Evansiana” blijft “Evansiana” en “Red Undies” houdt de pigmentatie goed vast!

Zoals reeds eerder gezegd, terwijl een rode bladkleur biedt leuke mogelijkheden aan de tuinman, het heeft een functie. Er zijn talloze wetenschappelijke artikelen en studies over de functie van anthocyanen. Daarom beperk ik me hier, bij wijze van illustratie, tot “Evansiana” met zijn egaal rood kleur aan de onderkant van het blad. Eigenlijk komt dit onderblad verkleuring voor in meerdere plantensoorten die groeien in locaties waar licht intensiteit laag is. Voor vele jaren, en nog steeds, was er gezegd dat de rode pigment licht terug door het blad kaatst. Daardoor kreeg het chlorofyl een soort herkansing om voedsel via fotosynthese te produceren. Helaas heeft een recente studie door Amerikaanse onderzoekers een vraagteken over deze anders handige verklaring geplaatst. Ze komen tot de conclusie dat de rol van de onderblad kleur is “onduidelijk”! Dat gezegd, hun publicatie bevat een heel bruikbare samenvatting van alle voorgestelde theorieën over de rol van anthocyanen. 

Begonia “Torsa”

Gelukkig bestaat er wel een hybride met de naam “Torsa” dat biedt kansen om wat verder kruisingen te gaan proberen. Begonia “Torsa” is een kruising tussen B. grandis en een grootbladige begonia soort uit Bhutan en dat is alles van wat erover bekend is. Details over door wie, waar en wanneer de plant is tot stand gekomen en zelfs welke Bhutaanse begonia was gebruikt zijn kennelijk verloren gegaan.

Begonia “Torsa” is in Nederland te verkrijgen en de site van Perkgroen in Beesd toont een beeld van de plant.  U ziet een plant dat heel veel kenmerken van B.grandis heeft en daarom gaat u licht schrikken wanneer u een plant in werkelijkheid voor het eerst ziet! Onmisbaar B. grandis maar aanzienlijk veel groter. Het is winterhard hier in Nederland en niet steriel want, evenals B. grandis, het ontwikkelt grote bulblets in de herfst. De mate van koud bestendigheid is lager dan die van B. grandis want het kan niet tegen een winter in Oregon volgens Dan Heims van Terra Nova Nursery.

Het lijkt me interessant om te zien of het mogelijk is om hybriden van B. Torsa met B. grandis “Nanjiang Silver” of “Sparkle & Shine” te krijgen zijn en te zien of nakomelingen grote bonte bladderen hebben en goed winterhard zijn.

Begonia taliensis, Begonia pedatifida en Begonia palmata

Hier in Nederland komt u heel zelden iets anders dan Begonia grandis tegen maar dat is aan het veranderen. B. taliensis, B.pedatifida en B.palmata zijn drie dat groeien zonder problemen bij ons in de tuin. Gelukkig beginnen meer soorten te verschijnen. Veel kwamen via Engeland binnen en Brexit beperkingen zullen dit route zo goed als sluiten, tenminste in de korte termijn. Geïnteresseerden kunnen wel sites van Pan-global Plants in Engeland en Crug Farm in Wales raadplegen onder “begonia” om erachter te komen wat zou bij ons in de komende tijd te vinden zijn. Wat hybriden betreft is het waarschijnlijk dat wij afhankelijk van instanties zoals Terra Nova Nurseries zijn.

De rood-paarse anthocyaninepigmentatie komt voor op willekeurige plaatsen aan de onderkant van de bladeren van Begonia taliensis, waar het meestal aan de aandacht ontsnapt. Het is echter deze abaxiale pigmentatie die veroorzaakt de donkere bladvlekken op de bovenkant van de blad. Zoals het geval is met B.grandis varianten, is het heel goed mogelijk dat de mate van anthocyaninepigmentatie zal variëren in verschillende populaties van B.taliensis en het zou interessant zijn om te zien of selectieve vermeerdering dit decoratieve kenmerk zou kunnen maximaliseren/verbeteren.

Chinese Begonia’s 

Er zijn meer specie Begonia soorten in China dan elders in de wereld. Bovendien, volgens Chinese experten, blijven er veel meer om nog te ontdekken. Een publicatie vanuit 2018 geeft een overzicht van de verscheidenheid en conserverings inspanningen voor Begonia in China. De publicatie geeft een inzicht over hybriden in de natuur; ik citeer:

“Natuurlijke hybridisatie komt heel vaak voor in Chinese Begonia, vooral in die regio’s met veel soorten. Op basis van ons uitgebreide veldonderzoek en experimentele analyse van natuurlijke hybridisatie van begonia’s in China, zijn ongeveer 50 populaties van 30 natuurlijke hybriden ontdekt onder 26 soorten, goed voor 14% van de momenteel geaccepteerde soorten (Tian et al., 2017). Begonia hemsleyana en B. longifolia hadden de hoogste kruisfrequentie in de natuur en elk is gekruist met zeven andere soorten. Begonia palmata droeg 17 hybride populaties bij, het grootste aantal van alle soorten.

De meeste hybriden werden waargenomen in Zuid-Yunnan, gevolgd door Taiwan, Guangxi en Tibet. Hybridisatie tussen soorten is in de meeste gevallen eenrichtingsverkeer. De meeste hybriden zijn F1-individuen, die nog steeds afhankelijk zijn van ouders of hybridisatiezones om de stabiliteit van de hybride populatie te behouden. Daarom zijn ze niet vastgesteld als zichzelf in standhoudende populaties. In Chinese begonia zijn er minder en meer verspreide natuurlijke hybriden dan ouders. Dit beperkt de terug kruisingen. Hybriden zijn dus niet schadelijk voor hun ouders, maar vergroten de plantendiversiteit en de kans op het verkrijgen van een nieuwe siercultivar door natuurlijke processen. Om deze redenen stellen we voor dat regio’s met natuurlijke hybriden en talrijke soorten prioriteit krijgen bij het plannen van in situ instandhouding”.

Tot slot

Wilt u wat meer details over hybriden in China gaan bestuderen dan is er een publicatie “Occurrence and characteristics of natural hybridization in Begonia in China”  door Daike Tian en zijn medewerkers. Zij hebben verschillende hybriden op een rij gezet met de specie ouders en andere details. Opvallend is het feite dat er weinig hybriden met B.grandis als een ouder zijn. Ironisch, gezien het eerder beschreven idee voor een kruising van “Nanjiang Silver” met “Torsa” en dat de ene hybride van B. grandis is een kruising tussen B. grandis ssp holostyla en B.taliensis.

Scroll naar top