De plantencollecties bij OpdeHaar tuinen – VARENS


varens langs de sloten in zomer bij Op de Haar tuin

Nog een plantensoort die men vaak met vochtige, schaduwrijke plekken associeert is de varen. De belangstelling voor varens in Engeland, vanaf ongeveer 1850 tot aan het begin van de Eerste Wereldoorlog, was met de Nederlands tulpenmanie van een paar eeuwen eerder te vergelijken. Heel veel soorten met talloze variëteiten werden verzameld en geïdentificeerd – heel veel zijn helaas nu kwijt geraakt! Een eeuw geleden hadden veel landhuizen in Engeland hun “fernery” (varentuin) waar de planten tentoon werden gesteld.



Alle foto's waren in onze tuin genomen. 

Klik op de foto's voor een grotere beeld, een slideshow en soms extra informatie

Inheemse varen soorten

Wij hebben geen “fernery” maar wij zijn rustig bezig met het verzamelen van soorten. Een bezoek aan het bos laat U in een oogwenk zien dat wij een ideale omgeving voor varens hebben.De brede stekelvaren (Dryopteris dilatata) heeft eigenlijk onkruidstatus bij ons en komt overal, ongevraagd, te voorschijn. De koningsvaren (Osmunda regalis) is Nederlands grootste inheemse varen. Een aantal planten was altijd hier in het bos aanwezig en nieuwe planten komen nog steeds op verschillende plekken te voorschijn. Wij hebben ook een variant met wat paarsachtige jonge stengels (Osmunda regalis purpurescens) geplant.De meeste varensoorten zijn voorzien van etiketten, met uitzondering van de gewone mannetjesvarens en de wat fijnere Athyrium filix-femina (“Lady fern”). Deze laatste varensoort is aan het uitbreiden langs de sloot die ons gebied scheidt van het Geldersch Landschap aan onze westelijke kant. Athyrium filix-femina heeft een wat fijnere structuur en is iets lichter groen dan de mannetjesvaren.     Klik op de foto voor meer informatie

Vele verschillende varen soorten

Men heeft eigenlijk geduld en een vergrootglas nodig om de nuances en variaties onder de varens goed te waarderen. Wij hebben geen algemene poging gedaan om soorten samen te planten zoals in een botanische tuin maar U treft wel groepen in verschillende delen van de tuinen. Bijvoorbeeld, ik ben bezig met Polystichum setiferum soorten te verzamelen en die zijn naast elkaar geplant om makkelijker de verschillen te zien – of niet in sommige gevallen.Een van de mooiste soorten is Athyrium nipponicum metallicum, afkomstig, zoals zijn naam aangeeft uit Japan. De bladvorm en kleur zijn heel mooi.  

Klik op de foto’s om de varens in onze tuin te zien

Fern Athyrium

Athyrium (lady-fern) is a genus of about 180 species of ferns, with a cosmopolitan distribution. It is placed in the family Athyriaceae, in the order Polypodiales. Its genus name is from Greek a- ('without') and Latinized Greek thureos ('shield'), describing its inconspicuous indusium (sorus' covering). The common name "lady fern" refers in particular to the common lady fern

Ferns - Asplenium

Asplenium is a genus of about 700 species of ferns, often treated as the only genus in the family Aspleniaceae, though other authors consider Hymenasplenium separate, based on molecular phylogenetic analysis of DNA sequences, a different chromosome count, and structural differences in the rhizomes. The type species for the genus is Asplenium marinum.

Many groups of species have been separated from Asplenium as segregate genera. These include Camptosorus, Ceterach, Phyllitis, and Tarachia, but these species can form hybrids with other Asplenium species and because of this are usually included in a more broadly defined Asplenium.

Some of the older classifications elevate the Aspleniaceae to the taxonomic rank of order as Aspleniales. The newer classifications place it in the subordinal group called eupolypods within the order Polypodiales. Within the eupolypods, Aspleniaceae belongs to a clade informally and provisionally known as eupolypods II.

It has been found that in some species, the chloroplast genome has evolved in complex and highly unusual ways. This makes standard cladistic analyses unsuited to resolve the phylogeny of that particular group of ferns, and even very sophisticated computational phylogenetics methods yield little information. In addition to hybridization running rampant in parts of this genus, there are also some species like the mother spleenwort (A. bulbiferum) or A. viviparum which mainly reproduce asexually, essentially cloning themselves over and over again. While most are diploid or tetraploid, some species (e.g. A. shuttleworthianum) are octoploid.

The most common vernacular name is spleenworts, applied to the more "typical" species. A. nidus and several similar species are called bird's-nest ferns, the Camptosorus group is known as walking ferns, and distinct names are applied to some other particularly well-known species.


Both the scientific name and the common name "spleenwort" are derived from an old belief, based on the doctrine of signatures, that the fern was useful for ailments of the spleen, due to the spleen-shaped sori on the backs of the fronds. "-wort" is an ancient English term that simply means "plant"

Ferns - Blechnum

Blechnum (hard fern) is a genus of between 150–220 species of ferns with a cosmopolitan distribution, in the family Blechnaceae in the eupolypods II clade of the orderPolypodiales. By far the greatest species diversity is in tropical regions of the Southern Hemisphere, with only a few species reaching cool temperate latitudes in the Southern Hemisphere (notably B. penna-marina, south to Cape Horn, Chile, the southernmost fern in the world) and Northern Hemisphere (notably B. spicant, north to Iceland and northernNorway).

Most are herbaceous plants, but a few species (e.g. B. buchtienii and B. schomburgkii in Ecuador) are tree ferns with stems up to 3 m tall. Blechnum varies from most ferns in having a separation of sterile (photosynthetic) and fertile (reproductive) fronds in the same plant.

Ferns - Osmunda

Osmunda is a genus of primarily temperate-zone ferns of family Osmundaceae. Five to ten species have been listed for this genus.

The species have completely dimorphic fronds or pinnae (hemidimorphic), green photosynthetic sterile fronds, and non-photosynthetic spore-bearing fertile pinnae, with large, naked sporangia. Because of the large mass of sporangia that ripen uniformly at the same time to a showy golden color, the ferns look as if they are in flower, and so this genus is sometimes called the "flowering ferns".

The genus is known in the fossil record back to the Triassic period from fragmentary foliage nearly identical to the living Osmunda claytoniana.

Paleontological evidence indicates that Osmunda claytoniana, a reputed “living fossil,” has maintained evolutionary stasis for at least 180 million years.

Osmunda regalis is native to our garden and seeds itself profusely along the sides of the ditches. It is the largest native fern in the Netherlands and is protected, as it is relatively rare.

Ferns Arachnoides

Arachniodes is a fern genus in the family Dryopteridaceae (wood ferns). A number of species in this genus are known as "holly ferns".

The genus Arachniodes was first published by Carl Ludwig von Blume in 1828, with the single Indonesian species Arachniodes aspidioides. But the genus wasn't widely recognized until Mary Douglas Tindale transferred the two species Byrsopteris amabilis and Byrsopteris aristata into it in 1961

Ferns - Dryopteris

Dryopteris  commonly called wood fern, male fern (referring in particular to Dryopteris filix-mas), or buckler fern, is a genus of about 250 species of ferns with distribution in the temperate Northern Hemisphere, with the highest species diversity in eastern Asia. Many of the species have stout, slowly creeping rootstocks that form a crown, with a vase-like ring of fronds. The sori are round, with a peltate indusium. The stipes have prominent scales.

Hybridisation is a well-known phenomenon within this group, with many species formed by this method.

Ferns - Matteuccia

Matteuccia struthiopteris (common names ostrich fernfiddlehead ferns or shuttlecock fern) is a crown-forming, colony-forming fern, occurring in temperate regions of the Northern Hemisphere in central and northern Europe, northern Asia, and northern North America. The species epithet struthiopteris comes from Ancient Greek words,struthio meaning ostrich and pterion meaning wing.

Ostrich Fern Foliage

It grows from a completely vertical crown, favoring riverbanks and sandbars, but sends out lateral stolons to form new crowns. It thus can form dense colonies resistant to destruction by floodwaters.

The fronds are dimorphic, with the deciduous green sterile fronds being almost vertical, 100–170 cm (39–67 in) tall and 20–35 cm (7.9–13.8 in) broad, long-tapering to the base but short-tapering to the tip, so that they resemble ostrich plumes, hence the name. The fertile fronds are shorter, 40–60 cm (16–24 in) long, brown when ripe, with highly modified and constricted leaf tissue curled over the sporangia; they develop in autumn, persist erect over the winter and release the spores in early spring.


The ostrich fern is a popular ornamental plant in gardens. It has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. While choosing a place of planting it should be taken into account that these ferns are very expansive and its leaves often lose their beauty throughout the summer, especially if not protected from wind and hail.
Ferns Crytomium

Cyrtomium is a genus of about 15-20 species of ferns in the family Dryopteridaceae, native to Asia, Africa (including Madagascar), and the Pacific Ocean islands (Hawaii). It is very closely related to the genus Polystichum, with recent research suggesting it should be included within it


Niet-winterharde varens

Wanneer twee mensen alleen een grote tuin fatsoenlijk moeten onderhouden, dan betekent elke plant in een pot wat extra dagelijks werk en dat kunt U niet verwaarlozen. Dus U treft weinig eenjarige planten en geen hangmandjes bij ons aan. Toch zijn er potten met planten die niet buiten kunnen overwinteren en de kas in moeten. Aan de noordkant van het huis bij de voordeur vindt twee boomvarens (Dicksonia antarctica). Die kunnen wel wat lichte vorst verdragen, maar het gevaar van verrotting in de kroon en uitdrogende, ijzige winden eisen wel een winter-onderdak. Dit jaar heb ik wel de kleinere varen als proef tot de kerst op de patio aan de zuidkant van het huis laten staan – maar ik zal het niet aanbevelen). Aan de zuidkant van het huis, treft U Blechnum chilense – deze werd in vieren gesplitst in maart 2005. Dit exemplaar is zijn leven als een piepklein plantje midden op het pad van de beroemde Zuid-Ierse bostuin “Dereen” begonnen. Dit vertrapte kleintje van toen 2cm zag er ineens uit als interessant, maar ten dode opgeschreven, dus ik heb het gered. Ook ziet U Woodwardia unigemmata uit de Himalaya – dit heb ik in Spinner’s Garden in Bournemouth (Engeland) gekocht. Beide varensoorten zijn kandidaten voor een plek buiten (met winter afdekking) maar ik ga dit niet wagen tot dat ik meerdere exemplaren heb.

De Nederlanse varen vereniging schrijft naar hun bezoek in 2010:De Ramsbothams hebben dit bos weer toegankelijk gemaakt en op de stroken mooie bomenlaantjes gecreëerd. Op deze stroken en in de taluds vinden we een prachtige verzameling varens. Die gedijen hier uitstekend in de schaduwrijke, vochtige omgeving. We zien hier ook de verscheidenheid aan kleuren van varens, zoals de tweekleurige Arachnoides simplicior variegata, de paarsige Athyrium nipponicum metallicum en verder varens in alle schakeringen groen. De Osmunda regalis is hier inheems, alle andere zijn aangeplant. De Drypoteris dilatata is de ‘huisvaren’, die komt overal op. Wandelend over de verschillende laantjes kom je ogen tekort. Op allerlei plekken staan varens. Het is een varenwalhalla. Het lijkt bovendien of je in de natuur bent en niet in een tuin. “  


Voor meer informatie over varens zie  


Terug naar boven